borsa caiz mi?

BİSMİHİ TEALA

Günümüzde borsa denildiği zaman hisse senetlerinin, tahvil, hazine bonosu ve kambiyo senetlerinin alınıp satıldığı yer akla gelmektedir. Şirketler hisse senetlerinin bir kısmını borsa da satmak suretiyle yeni finansman sağlamaktadırlar. Bu şirketlerin senetlerini alan şahıslar da ellerinde ki paralar ile teorikte borsada ki şirketlere ortak olmaktadırlar. Her ne kadar teorik olarak hisse senedi alanlar ortak olduklarını zannetseler bile, pratikte olay tamamen farklılaşmaktadır. Zira bu şekilde ortak olduklarını zanneden hisse senedi sahibi ile şirket sahibi arasında ki ilişkiyi ortaklıktan çok kumar oynayan iki kişiye benzetenler bir kısım ilim ehli bulunmaktadır. Bu görüşte olanlara göre hisse senedi alım satımına iki taraflı bakmak gerek.

1) Yapmış oldukları iş ve ticaret helal olan bir şirketin hisse senedini alarak ortak olmak. Bu şekilde bir ortaklık caizdir. Zira bu şirketten hisse alan, hisse miktarı kadar şirkete ortak olmaktadır. Kâr ve zarara hissesi kadar katılır ve istediği zamanda hisselerini devrederek ortaklıktan ayrılır.

2) Elinde ki parayı değerlendirmek maksadı ile sadece parasına para kazandırmak amacıyla hisse senedlerinde ki spekülatif hareketleri dikkate alarak hisse senedi almak ve satmak, bu tür bir alım ve satım tam olarak kumar olarak değerlendirilmese bile aralarında ki illet benzerliklerinden dolayı kumara benzetilir ve makul ve mantıklı ortaklık olarak kabul edilmez.

Dolayısıyla ilim ehli borsa hususun da iki farklı görüşe sahiptir. Bunlarda bir kısmı gerek hisse senedlerin de spekülatif hareketleri, gerekse sadece para kazanmak amacıyla hisse senedi almanın islâm fıkhı açısından caiz görülemiyeceğini illet göstererek borsaya caiz değil fetvası verirler. Çoğunluğu oluşturan ikinci kısım ilim ehli ise ortak olunan (veya hisse senedi alınan) şirket islâm haram kıldığı işler ile (içki ve domuz eti v.s) iştiğal etmediği müddetçe caiz demektedirler. Bu görüşte olan ilim ehli borsa’nın caiz olmasını şu kurallara bağlamışlardır:

1) Hisse senedi alınan şirket faizli iş ile meşgul olmayacak.

2) İslâm ulemasının mütekavvim mal olarak görmediği (alınıp satılması caiz olmayan) içki, bira v.s gibi maddeleri üretmeyecek.

3) Mütekavvim mal üretipte ürettiği malları faizli işler ile satmak suretiyle aldığı faizi ana sermayeye dahil eden bir şirket olmayacak.

4) Ortak olunan şirket islâmın caiz gördüğü bir malı üretmekle beraber şirket sahibi farklı iş kollarında gayrı meşru işler ile meşgul olmayacak.

5) Gayri müslimlerin hisse senedlerini almak teorikte caiz olmakla beraber pratikte mekruhtur. Bunlar dışında ki mason, ataist ve koministlerin şirketlerinin hisse senedlerini almak haramdır.

6) Yatırım yapan kişi almış olduğu hisse senedinin şirketteki ortaklık miktarını bilecek.

7) Hisse senedi alınam şirketin ürettiği şeyler islâma göre mal olacak.

Bu bilgiler ışığında soruda ki biçimiyle yapılan bir muamele spekülatif bir harekete benzemesinden dolayı meşru olmayabilir. Zira bu gibi spekülatif alım satımlar meşru bir ortaklık kurmak isteyen kişilerin mağdur olmasına yol açabilir.

Yorum Yaz